Jerebu sekarang menjadi perhatian ramai apabila beberapa kawasan di Malaysia kembali mencatat kualiti udara tidak sihat.
Namun, satu perkara yang sering menimbulkan persoalan ialah kenapa bacaan Indeks Pencemar Udara (IPU) boleh berubah walaupun dalam hari yang sama.
Ada kawasan yang mencatat bacaan sederhana pada waktu pagi, kemudian meningkat kepada tidak sihat.
Ada juga bacaan yang beransur turun selepas hujan atau perubahan keadaan cuaca.
Setakat 9 pagi, 13 Ogos 2026, sebanyak 11 kawasan di Malaysia dilaporkan berada pada tahap IPU tidak sihat. Samarahan merekodkan 183, Serian 182 dan Kuching 176.
Di Semenanjung pula, Johan Setia mencatat 154, Kuala Lumpur 131, Putrajaya 104 dan Shah Alam 101.
Pada masa sama, 55 kawasan masih berada pada tahap sederhana dan dua kawasan berada pada tahap baik.
Situasi ini menunjukkan satu perkara penting: bacaan IPU bukan nombor yang kekal sepanjang hari.
Untuk memahami kenapa ia berubah, kita perlu melihat bukan sahaja kepada asap yang kelihatan di langit, tetapi juga cara IPU dikira, pergerakan angin, hujan, titik panas, sumber pencemaran dan keadaan atmosfera.
Upskill Staf Anda: Bina Website Mesra SEO
Bengkel praktikal 2 hari untuk bina laman web syarikat yang kemas, pantas, dan mudah diurus.
Domain + Hosting + Elementor Pro PERCUMA 1 tahun
Jerebu Sekarang: Kenapa Bacaan IPU Tidak Kekal Sama Sepanjang Hari?
IPU digunakan sebagai petunjuk untuk menggambarkan tahap pencemaran udara di sesuatu kawasan.
Menurut Jabatan Alam Sekitar (JAS), sistem IPU Malaysia mengambil kira enam parameter pencemar iaitu sulfur dioksida (SO2), zarah PM10, zarah PM2.5, ozon (O3), nitrogen dioksida (NO2) dan karbon monoksida (CO).
Setiap bahan pencemar menghasilkan subindeks tersendiri dan subindeks tertinggi digunakan sebagai bacaan IPU.
Bacaan IPU Bukan Semata-mata Bacaan Udara Pada Saat Itu
Ini antara perkara paling penting untuk difahami apabila anda menyemak jerebu sekarang.
Data IPU memang dikeluarkan setiap jam berdasarkan 68 stesen pengawasan kualiti udara di seluruh Malaysia.
Tetapi kemas kini setiap jam tidak bermaksud nombor tersebut hanya menggambarkan pencemaran yang berlaku dalam tempoh satu jam terakhir.
Bagaimana Bacaan IPU Dikira?
Tempoh purata yang digunakan berbeza mengikut jenis pencemar.
Sebagai contoh, PM10 dan PM2.5 menggunakan purata 24 jam, karbon monoksida menggunakan purata lapan jam, manakala beberapa pencemar lain menggunakan tempoh satu atau lapan jam bergantung kepada parameter.
JAS turut menyatakan bahawa ketika berlaku jerebu di Malaysia, bacaan IPU lazimnya ditentukan oleh kepekatan bahan zarahan atau particulate matter yang menjadi pencemar dominan.
APIMS juga menerangkan bacaan indeks berdasarkan purata bergerak bagi parameter dominan.
Maksudnya, peningkatan atau penurunan pencemaran baharu akan masuk secara berperingkat ke dalam pengiraan tersebut.
Inilah salah satu sebab bacaan IPU boleh bergerak naik atau turun sepanjang hari dan tidak semestinya berubah secara mendadak mengikut apa yang kita nampak di luar.
Fakta 1: Kepekatan Bahan Pencemar Berubah Mengikut Masa dan Lokasi
Jerebu bukan lapisan asap yang mempunyai kepekatan sama di seluruh Malaysia.
Jumlah bahan pencemar yang berada di udara boleh berubah mengikut kawasan dan masa.
Sebab itu dua lokasi yang tidak terlalu jauh antara satu sama lain boleh mempunyai bacaan IPU berbeza.
Sebagai contoh, pada 12 Ogos 2026, satu stesen di IPD Serian mencatat IPU 204, iaitu pada tahap sangat tidak sihat.
Pada masa yang sama, Kuching dan Samarahan masing-masing berada pada 177, manakala beberapa lokasi lain di Sarawak merekodkan bacaan lebih rendah.
Pada pagi berikutnya, bacaan Serian dilaporkan turun kepada sekitar 182–183.
Kenapa Kawasan Berdekatan Mempunyai Bacaan Berbeza?
Setiap stesen pengawasan mengukur keadaan udara di kawasan yang diwakilinya.
Kepekatan pencemar di sesuatu lokasi boleh dipengaruhi oleh sumber pencemaran berhampiran, asap yang dibawa masuk dari tempat lain dan keadaan atmosfera setempat.
Sebab itu apabila mahu mengetahui jerebu sekarang, lebih berguna untuk melihat stesen APIMS yang relevan dengan kawasan anda berbanding hanya bergantung kepada satu angka untuk seluruh negeri.
Fakta 2: Arah dan Kelajuan Angin Mempengaruhi Jerebu Sekarang
Angin memainkan peranan besar dalam menentukan ke mana bahan pencemar bergerak.
Ketika episod jerebu pada Ogos 2026, MetMalaysia menjelaskan bahawa negara berada dalam fasa Monsun Barat Daya dan tiupan angin baratan yang lemah menyebabkan keadaan lebih panas dan kering serta mengurangkan taburan hujan di beberapa kawasan.
Bagaimana Angin Mengubah Bacaan IPU?
Apabila angin membawa kepulan asap atau zarah pencemar ke sesuatu kawasan, kepekatan bahan pencemar boleh meningkat.
Sebaliknya, apabila arah atau kelajuan angin berubah sehingga membantu menyebarkan pencemar, keadaan udara di lokasi tertentu boleh beransur baik.
Laporan mengenai jerebu di Sarawak juga menunjukkan bagaimana arah angin boleh membawa bahan pencemar dari kawasan lain ke ruang udara tempatan.
Angin Lemah Boleh Menyebabkan Pencemar Lebih Sukar Bersurai
Jika pergerakan udara lemah, bahan pencemar berpotensi kekal atau berkumpul lebih lama di sesuatu kawasan.
Oleh itu, keadaan yang nampak hampir sama dari pagi hingga tengah hari tidak bermaksud kepekatan pencemar di udara juga kekal sama.
Ini membantu menjelaskan kenapa bacaan jerebu sekarang boleh berubah walaupun tiada kebakaran besar yang kelihatan berhampiran kawasan anda.
Fakta 3: Hujan Boleh Membantu Mengurangkan Jerebu
Ramai mungkin perasan keadaan udara terasa lebih baik selepas hujan.
Dalam episod jerebu Ogos 2026, MetMalaysia menjelaskan bahawa hujan yang berpotensi berlaku pada awal pagi di kawasan pantai barat Semenanjung dijangka dapat membantu mengurangkan keadaan jerebu.
Kenapa Bacaan IPU Boleh Turun Selepas Hujan?
Secara praktikal, hujan boleh membantu menyingkirkan sebahagian zarah yang berada di atmosfera.
Namun, bacaan IPU tidak semestinya jatuh serta-merta selepas titisan hujan pertama.
Ini kerana sebahagian parameter IPU menggunakan purata kepekatan selama beberapa jam, termasuk purata 24 jam bagi PM2.5 dan PM10.
Adakah Hujan Bermaksud Jerebu Sudah Tamat?
Tidak semestinya.
Jika sumber asap masih aktif atau pergerakan udara sekali lagi membawa pencemaran ke kawasan berkenaan, keadaan boleh kembali merosot.
Jadi, selepas hujan, langkah yang lebih tepat ialah menyemak semula bacaan rasmi melalui APIMS dan bukannya menganggap keadaan sudah pulih berdasarkan penglihatan sahaja.
Fakta 4: Cuaca Panas dan Kering Boleh Memburukkan Keadaan Jerebu
Cuaca juga berkait rapat dengan pembentukan dan pergerakan jerebu.
MetMalaysia melaporkan keadaan panas dan kering serta taburan hujan yang berkurangan ketika Monsun Barat Daya dalam episod semasa.
NRES pula menyatakan kombinasi hujan yang lebih rendah dan suhu lebih tinggi boleh meningkatkan risiko kebakaran hutan, kebakaran tanah gambut serta kejadian jerebu, khususnya apabila keadaan kering berlarutan.
Kenapa Keadaan Kering Penting?
Apabila sesuatu kawasan mengalami tempoh kering yang panjang, tumbuhan, belukar dan tanah tertentu menjadi lebih mudah terbakar.
Jika kebakaran berlaku, asap dan zarah halus boleh dilepaskan dalam jumlah yang besar.
Pada masa yang sama, kekurangan hujan mengurangkan salah satu mekanisme semula jadi yang boleh membantu membersihkan zarah daripada atmosfera.
Gabungan faktor inilah yang boleh menyebabkan keadaan jerebu sekarang berterusan atau bertambah buruk dalam tempoh tertentu.
Fakta 5: Titik Panas dan Aktiviti Pembakaran Boleh Menaikkan Bacaan IPU
Sumber gambar: Malay Mail / Bernama
Satu lagi istilah yang kerap muncul apabila berlaku jerebu ialah titik panas atau hotspot.
Apakah Maksud Titik Panas?
Secara ringkas, titik panas adalah kawasan yang menunjukkan anomali suhu tinggi melalui pemantauan satelit dan boleh menjadi petunjuk kepada kemungkinan kebakaran.
Ia penting dalam pemantauan jerebu kerana kebakaran hutan, belukar, tanah gambut dan aktiviti pembakaran lain boleh menghasilkan asap dalam jumlah besar.
Pada 12 Ogos 2026, NRES melaporkan pemantauan satelit NOAA-20 mengesan 12 titik panas di Malaysia, 60 di Sumatera dan 354 di Kalimantan. Kebakaran tempatan juga dilaporkan berlaku di tapak pelupusan sampah di Sibu dan kawasan hutan serta belukar di Sri Aman.
Adakah Setiap Hotspot Akan Menyebabkan IPU Naik?
Tidak semestinya.
Kesan sesuatu kebakaran terhadap kawasan tertentu bergantung kepada banyak pemboleh ubah, termasuk jumlah asap, jarak, tempoh kebakaran dan pergerakan angin.
Sebab itu angka hotspot tidak patut dibaca secara bersendirian sebagai ramalan bahawa sesuatu bandar pasti akan mengalami IPU tidak sihat.
Ia lebih berguna apabila dianalisis bersama keadaan angin, cuaca dan bacaan stesen pengawasan.
Fakta 6: Jerebu Rentas Sempadan Boleh Berubah Mengikut Pergerakan Udara
Jerebu di Malaysia tidak semestinya berpunca sepenuhnya daripada sumber tempatan.
Dalam perkembangan semasa di Sarawak, NRES menyatakan kemerosotan kualiti udara melibatkan jerebu rentas sempadan, selain kebakaran tempatan. Pemantauan serantau turut menunjukkan titik panas dan kepulan asap di beberapa kawasan Sumatera dan Kalimantan.
Pada pagi 13 Ogos, Bernama juga melaporkan tujuh kawasan di Sarawak mencatat IPU tidak sihat akibat situasi jerebu rentas sempadan.
Bagaimana Asap Dari Kawasan Lain Sampai ke Malaysia?
Asap dan zarah boleh diangkut oleh aliran udara merentasi jarak yang jauh.
Jika arah angin membawa kepulan tersebut ke Malaysia, kepekatan pencemar boleh meningkat di kawasan yang dilalui.
Jika corak angin berubah, kawasan yang menerima pencemaran juga boleh berubah.
Kenapa Sarawak dan Semenanjung Tidak Mempunyai IPU Yang Sama?
Lokasi geografi, sumber pencemaran dan pergerakan atmosfera yang berbeza bermaksud setiap wilayah tidak menerima jumlah bahan pencemar yang sama pada waktu yang sama.
Ini dapat dilihat pada pagi 13 Ogos apabila beberapa kawasan Sarawak berada pada tahap tidak sihat yang lebih tinggi, sedangkan sebahagian besar lokasi lain di Malaysia masih berada pada kategori sederhana.
Fakta 7: Langit Nampak Berjerebu Tidak Semestinya Bacaan IPU Terus Melonjak
Ini mungkin fakta paling menarik tentang jerebu sekarang.
Apa yang mata kita nampak tidak semestinya sama dengan kategori IPU pada ketika itu.
Pada 11 Ogos, penduduk sekitar Lembah Klang melaporkan langit kelihatan gelap dan kelabu sehingga beberapa mercu tanda sukar dilihat dari jauh.
Namun, pada pukul 2 petang hari tersebut, Shah Alam masih mencatat IPU 98, Cheras 90, Petaling Jaya 88 dan Batu Muda 89 — semuanya masih berada dalam kategori sederhana walaupun menghampiri paras tidak sihat.
Kenapa Ini Boleh Berlaku?
Jerebu memang boleh mengurangkan jarak penglihatan kerana zarah di atmosfera mengganggu cahaya. Kementerian Kesihatan menerangkan bahawa apabila partikel kecil berada dalam jumlah tinggi dan berkelompok, ia boleh menghalang pancaran cahaya serta mengurangkan jarak penglihatan.
Tetapi jarak penglihatan dan IPU bukan ukuran yang sama.
IPU ditentukan melalui kepekatan pencemar dan kaedah pengiraan subindeks, bukannya berdasarkan sejauh mana bangunan dapat dilihat dengan mata kasar.
Oleh itu, keadaan langit yang kelihatan sangat berkabus boleh menjadi petanda supaya kita memeriksa kualiti udara, tetapi ia bukan pengganti kepada bacaan rasmi.
Cara Semak Jerebu Sekarang dan Bacaan IPU Terkini
Sumber gambar: TechNave
Cara paling tepat untuk mengetahui keadaan jerebu sekarang ialah mendapatkan data daripada sumber rasmi.
NRES menyarankan orang ramai merujuk Sistem Pengurusan Indeks Pencemar Udara Malaysia (APIMS) atau aplikasi MyJAS EQMS untuk maklumat IPU rasmi.
Maklumat cuaca pula boleh diperoleh melalui MetMalaysia dan aplikasi myCuaca.
Fahami Kategori Bacaan IPU
Kategori IPU yang digunakan di Malaysia ialah:
- 0–50: Baik
- 51–100: Sederhana
- 101–200: Tidak sihat
- 201–300: Sangat tidak sihat
- Lebih 300: Berbahaya
Kategori tersebut turut dinyatakan dalam laporan APIMS pada 13 Ogos 2026.
Kenapa Perlu Semak Beberapa Kali Sehari?
Jika anda merancang aktiviti di luar rumah, bacaan yang diperiksa pada awal pagi mungkin tidak lagi menggambarkan keadaan beberapa jam kemudian.
Data IPU diterbitkan setiap jam, sementara pencemar, cuaca dan pergerakan udara terus berubah.
Jadi, periksa kembali bacaan sebelum melakukan aktiviti luar, terutama apabila keadaan jerebu sedang berlaku.
Apa Perlu Dilakukan Apabila Jerebu Sekarang Mencatat IPU Tidak Sihat?
Apabila kualiti udara semakin buruk, tindakan pencegahan menjadi lebih penting.
Dalam kenyataan berkaitan episod semasa, NRES menasihatkan penduduk di kawasan terjejas supaya mengurangkan aktiviti luar, menggunakan pelitup muka dan memastikan pengambilan air mencukupi.
Orang ramai juga dilarang melakukan pembakaran terbuka yang boleh memburukkan keadaan.
Kementerian Kesihatan turut menyarankan supaya orang ramai mengurangkan aktiviti fizikal di luar, berada di dalam bangunan apabila sesuai, memastikan udara dalaman bersih dan mendapatkan rawatan jika masalah kesihatan tertentu bertambah buruk.
Golongan seperti kanak-kanak, warga emas dan individu dengan masalah jantung atau paru-paru memerlukan perhatian tambahan apabila IPU meningkat ke kategori tidak sihat.
Panduan JAS mengaitkan kategori 101–200 dengan risiko yang lebih tinggi kepada kumpulan sensitif.
Kesimpulan: Jangan Nilai Jerebu Sekarang Berdasarkan Satu Bacaan Sahaja
Apabila mencari jerebu sekarang, jangan anggap satu bacaan IPU pada waktu pagi akan kekal sehingga malam.
Kepekatan pencemar boleh berubah.
Angin boleh membawa masuk atau menyebarkan asap.
Hujan boleh membantu mengurangkan zarah di udara.
Cuaca panas dan kering pula boleh meningkatkan risiko kebakaran, manakala titik panas dan jerebu rentas sempadan boleh membawa pencemaran baharu ke sesuatu kawasan.
Malah, apa yang kelihatan dengan mata kasar juga tidak semestinya sama dengan kategori IPU yang dipaparkan pada ketika itu.
Sebab itu cara terbaik untuk memahami keadaan jerebu ialah dengan memeriksa bacaan IPU rasmi secara berkala, melihat stesen yang paling relevan dengan lokasi anda dan mengikuti perkembangan cuaca daripada sumber rasmi.
Dengan memahami bagaimana IPU dikira dan faktor yang menyebabkan bacaan berubah, kita tidak lagi melihat nombor IPU sekadar sebagai angka.
Sebaliknya, ia menjadi petunjuk untuk membuat keputusan yang lebih baik tentang aktiviti harian ketika keadaan udara tidak menentu.
Soalan Lazim Tentang Jerebu Sekarang
Kenapa bacaan IPU boleh berubah dalam hari yang sama?
Bacaan boleh berubah kerana kepekatan bahan pencemar terus berubah, manakala angin, hujan, kebakaran dan pergerakan asap turut mempengaruhi keadaan udara.
Selain itu, IPU menggunakan tempoh purata yang berbeza mengikut jenis pencemar.
Di mana boleh semak jerebu sekarang di Malaysia?
Semakan rasmi boleh dibuat melalui APIMS Jabatan Alam Sekitar atau aplikasi MyJAS EQMS. Untuk keadaan cuaca dan angin, gunakan saluran rasmi MetMalaysia atau aplikasi myCuaca.
Kenapa kawasan berdekatan boleh mempunyai bacaan IPU berbeza?
Setiap kawasan boleh menerima kepekatan pencemar yang berbeza bergantung kepada lokasi sumber pencemaran, arah angin dan keadaan udara setempat.
Data Malaysia dikumpulkan melalui rangkaian 68 stesen pengawasan kualiti udara.
Adakah hujan boleh menghilangkan jerebu?
Hujan boleh membantu mengurangkan keadaan jerebu, tetapi tidak semestinya menamatkan episod pencemaran.
Jika sumber pencemar masih aktif atau asap kembali dibawa oleh angin, keadaan boleh merosot semula.
MetMalaysia menjangkakan hujan di pantai barat Semenanjung boleh membantu mengurangkan jerebu ketika episod Ogos 2026.
Adakah langit gelap bermaksud IPU sudah tidak sihat?
Tidak semestinya. Pada 11 Ogos, beberapa bahagian Lembah Klang kelihatan jelas berjerebu dan jarak penglihatan terjejas walaupun beberapa stesen ketika itu masih berada dalam kategori IPU sederhana.
Sumber gambar: New Straits Times, Curious Cat Network Malaysia, Malay Mail, TechNave, Sinar Harian
Sumber info: Astro Awani, Buletin TV3, Kosmo, Bernama, Astro Awani – Topik Jerebu, RTM – Jerebu Kebanyakan Negeri di Semenanjung & Sarawak Terjejas, RTM – 11 Kawasan Catat IPU Tidak Sihat, Sinar Harian, Cats FM, Jabatan Alam Sekitar – APIMS, Jabatan Alam Sekitar – Pengiraan Indeks Pencemar Udara, Kementerian Kesihatan Malaysia – Jerebu, Kementerian Kesihatan Malaysia – Nasihat Kesihatan Mencegah Kemudaratan Jerebu
